Aleksandr Veltman. De razende Roland.

Aleksandr Veltman. De razende Roland. Amsterdam, Pegasus & Stichting Slavische Literatuur, 2017, 116 p. (Slavische Cahiers 30). Vertaald en ingeleid door Willem Weststeijn  ISBN 978 90 6143 437 5.

De 19e-eeuwse Russische schrijver Veltman is populair geweest in zijn tijd, maar werd dan overschaduwd door de groten van de Gouden Eeuw (Poesjkin en Gogol). In de jaren 1980 werd hij weer van onder het stof gehaald, maar met het opengooien van de grenzen onder de perestrojka en het publiceren van decennia lang verguisde schrijvers en denkers, verdween hij weer onder het stof. Het is de verdienste van Prof. Weststeijn en zijn voortreffelijke reeks ‘Slavische Cahiers’ hem er weer van onder te hebben gehaald.

Het verhaal zelf is knotsgek en nogal verward, het komt zonder twijfel meer tot zijn recht op de toneelscène dan in boekvorm. Het gegeven is wel bekend in de Russische literatuur, geboekstaafd als het is door de tijdgenoot Gogol die er de aanstekelijke komedie De revisor van gemaakt heeft: een man komt in een provinciestad terecht en wordt abusievelijk voor een hooggeplaatste ambtenaar uit de hoofdstad aangezien. De achterlijke provincialen denken dat ze de “revisor” (= inspecteur-generaal) voor zich hebben en kronkelen zich in bochten om het hem naar de zin te maken. Typisch Russische toestanden dus, helaas ook van alle tijden. Iets dergelijks gebeurt ook bij Veltman. De gelijkenissen zijn zo opvallend, dat er wel een zelfde bron aan ten grondslag moet liggen. Het is bekend dat Gogol het onderwerp voor zijn komedie cadeau kreeg van Poesjkin, voor wie satire niet zijn sterkste kant was. Net als het stuk van Gogol is ook deze lichtjes satirische komedie moeilijk om te spelen: wanneer de spelers niet de juiste toon treffen, wordt de komedie een ordinaire klucht. De komedie van Gogol heeft de Antwerpse schrijver Karel Dehaen geïnspireerd voor zijn komedie Stad op stelten. Dat kan van Veltman niet gezegd worden: zijn Razende Roland verscheen enkele jaren voor Gogols Revisor, maar het is wel Gogol die nu nog altijd op het repertoire staat, in Rusland in elk geval, in het buitenland wordt het stuk weinig opgevoerd, ten onrechte, want het is een lichtvoetige en vermakelijke komedie die toch veel zegt over de Russische samenleving. De overlevering zegt dat de toen heersende tsaar Nicolaas I op de première aanwezig was en zijn visie erop ten beste gaf: ‘Amaai, iedereen heeft er behoorlijk van langs gekregen en ik nog het meest van al’.