Kristof Vereecke. Klein Rusland

Kristof Vereecke. Klein Rusland. Antwerpen, EPO, 2018,135 p.
Twintig jaar lang heeft de Vlaamse regering gedebatteerd over het dorp Doel: of het al dan niet moet verdwijnen ten gunste van de uitbreiding van de Antwerpse haven. Inmiddels is het dorp leeggelopen, huizen staan leeg te verkrotten, maar enkele hardnekkige inwoners weigeren te verhuizen. Enkele weken geleden werd dan ineens op het nieuws meegedeeld dat Doel toch zou kunnen blijven bestaan.
Onlangs vernam ik ook via het nieuws dat «Klein-Rusland» zou moeten verdwijnen. Dat is de mooiste modernistische tuinwijk van België (p. 18) vlakbij Zelzate, ‘de oudste sociale woonwijk van het land’ (p. 32). Het begon allemaal in 1910, toen het bedrijf Kuhlmann van Rijsel een zwavelzuur- en superfosfaatfabriek wilde oprichten. Al in 1912 gingen de fabriekspoorten open. Omdat het algauw een succes werd, besloot de directeur Peniakoff een tuinwijk te bouwen om de arbeiders te huisvesten. De wijk werd ontworpen door de gerenommeerde architect Huib Hoste, die hulp kreeg van de Russische emigrant Alexis Veretennikov, die voor het bolsjewisme op de vlucht was geslagen. De Rus moest toezicht houden op het project La Société Coopérative Locale des Habitations à Bon Marché de Selsaete (goedkope woningen in Zelzate). Hij stierf al in 1927, maar Klein Rusland (zoals het dorp genoemd wordt) was inmiddels een feit.


Als lid van de Nederlandse architectuurbeweging De Stijl heeft Hoste van de wijk een moderne woonruimte gemaakt. Zijn modernistische tuinwijk zou model hebben gestaan voor andere fabriekswijken in Vlaanderen (p. 59).

In 1990 schreef Erik Verpaele de roman Alles in het klein over dit Fabrieksdorp, het product van de visionaire industrieel Dimitri Peniakoff (p. 85). De roman werd in 1992 met de NCR-prijs bekroond Het is een lofzang op een stilaan ten dode opgeschreven leefbare gemeenschap. Weer een stukje Russische geschiedenis in België dat verdwijnt.
Voor wie belangstelling heeft voor de ietwat nostalgische wereld van vroeger, waar iedereen nog iedereen kende en iedereen nog met zijn buren sprak, is dit boekje met zijn vele getuigenissen over een op verdwijnen staand stukje erfgoed aangewezen lectuur.